Ngày 03 tháng 9 năm 2021, Khối 1 đã thực hiện chuyên đề Hoạt động trải nghiệm về “Tổ chức dạy Hoạt động trải nghiệm hiệu quả cho học sinh lớp 1 trong Chương trình Giáo dục phổ thông 2018” theo Kế hoạch thực hiện các chuyên đề của nhà trường đầu năm học 2021-2022 với thành phần tham dự gồm Ban Giám hiệu và toàn thể giáo viên.
Nội dung chuyên đề Khối 1 giới thiệu các cách thức để tổ chức dạy Hoạt động trải nghiệm hiệu quả như sau:
1. Khái quát môn Hoạt động trải nghiệm:
1.1. Đặc điểm:
Trong chương trình, HĐTN được giảng dạy thông qua 3 loại hình xuyên suốt 3 tiết trong một tuần học: HĐ sinh hoạt dưới cờ; Hoạt động giáo dục (HĐGD) theo chủ đề; HĐ sinh hoạt lớp. Trong đó, tiết HĐGD theo chủ đề ở trường tiểu học là tiết học chứa đựng nội dung bao quát chủ đề trong tuần học; là loại hình giúp học sinh phát huy năng lực thích ứng với cuộc sống; hình thành một số thói quen, nếp sống sinh hoạt và kĩ năng tự phục vụ; bước đầu hình thành được một số thói quen tự phục vụ bản thân khi ở trường.
1.2. Mục tiêu:
- Tạo điều kiện để HS trải nghiệm, thực hành thông qua tiếp cận thực tế.
- Đưa các kiến thức đã học vào thực tế cuộc sống.
=> Hướng đến phát triển năng lực và phẩm chất.
2. Cách thức tổ chức dạy Hoạt động trải nghiệm cho học sinh lớp 1 trong Chương trình Giáo dục phổ thông 2018 hiệu quả:
2.1. Tổ chức thể nghiệm, tương tác trong quá trình học tập trên lớp
Đây là cách tổ chức không chỉ giúp tăng cường tính giao lưu và thể hiện kinh nghiệm sống các ý tưởng của bản thân mà còn giúp học sinh thực nghiệm, cách thực hiện các HĐ trong cuộc sống. Thông qua việc tổ chức HĐ, để học sinh được trải nghiệm trong không gian lớp học, nhà trường. Để thực hiện hiệu quả, tôi đã vận dụng kết hợp với các hình thức, phương pháp dạy học tích cực, dạy học phân hóa,…tổ chức cho học sinh cùng nhau chia sẻ và thảo luận, rút ra được quy trình, cách thực hiện thông qua trò chơi, sắm vai, diễn kịch.
Quy trình tổ chức có thể đi từ: cá nhân => cặp đôi => nhóm lớn => toàn lớp. Khi tổ chức, giáo viên tạo cơ hội để tất cả học sinh được tham gia; từ đó giúp các em vừa lĩnh hội kiến thức vừa phát triển được các kĩ năng như phân tích, thảo luận, làm việc nhóm…
- Ví dụ đối với Hoạt động trải nghiệm theo chủ đề: Lớp học sạch, đẹp (Tuần 10),
tôi và khối đã xây dựng kế hoạch giảng dạy như sau:
- +Nhóm 1: Xếp ly và khăn (rổ khăn, rổ ly)
- +Nhóm 2: Xếp tủ truyện, tủ giày (kệ sách, kệ giày)
- +Nhóm 3: Lau bàn, ghế, tủ (khăn lau, xô nước)
- +Nhóm 4: Trang trí (tranh giấy A4, chì màu), bình hoa cho lớp…
- Học sinh chọn nhóm có công việc mình thích, hay mình biết làm, sau đó nhóm thảo luận đưa ra cách làm từng nhiệm vụ, phân công trong nhóm.
- Học sinh thực hiện nhiệm vụ trong vòng 7 - 10 phút.
- Học sinh trình bày việc làm của nhóm, cách thực hiện, tự đánh giá sau khi làm.
- Các nhóm học sinh nhận xét lẫn nhau (có thể bình chọn nhóm làm tốt nhất).
- Giáo viên kết luận, nhận xét chung.
- Hay ở lớp của mình, đối với HĐTN theo chủ đề: “Một ngày ở trường”, tôi đã xây dựng kế hoạch để giảng dạy giúp các em hình thành các cảm xúc tích cực và bày tỏ ý kiến về việc tham gia các hoạt động tự phục vụ khi ở trường.
Khi những hoạt động mà chính bản thân các em đã thực hiện tốt ở trường, ở lớp. Tôi động viên các em liên hệ thực tiễn, tham gia các hoạt động ở nhà vừa sức với mình: quét nhà, nhặt rau phụ mẹ, giỏi hơn nữa là phụ mẹ lau nhà.
Để sinh động hóa tiết học, tôi tổ chức cho các em cùng vui chơi trải nghiệm nội dung bài học bằng các trò chơi học tập. Qua trò chơi, các em không những phát triển về mặt trí tuệ, thể chất, thẩm mỹ mà còn thể hiện nhiều phẩm chất tốt và năng lực của bản thân. Ngoài việc được rèn luyện kĩ năng ra quyết định, hoạt động của trò chơi sẽ giúp thu hút sự chú ý của các em vào bài học một cách tự nhiên, giải trừ được những mệt mỏi, căng thẳng.
2.2. Tổ chức hoạt động khám phá, trải nghiệm ngoài lớp học, ngoài nhà trường
- *Phương pháp: Tổ chức cho học sinh tham quan và trải nghiệm thực tế.
- *Tiến trình hoạt động:
- Xác định chính xác, rõ ràng mục tiêu của bài học trải nghiệm.
- Xác định hình thức tổ chức HĐTN.
- Định hướng và chuyển giao nhiệm vụ trải nghiệm (nhiệm vụ trải nghiệm phải liên quan đến nội dung kiến thức bài học trải nghiệm).
- Định hướng sản phẩm đầu ra cho học sinh.
Về phía học sinh, các em thực hiện tiếp nhận nhiệm vụ HĐTN từ giáo viên. Sau đó, học sinh có thể nêu ý kiến phản hồi về nhiệm vụ (nêu băn khoăn, thắc mắc) để giáo viên giải thích rõ nhiệm vụ, yêu cầu trước khi bắt đầu trải nghiệm.
Ví dụ: Bài “Giữ gìn trường lớp sạch đẹp” (Tuần 10): Giáo viên hướng dẫn các em nhặt rác xung quanh sân trường bỏ vào sọt rác đúng chỗ. Muốn thực hiện tốt, giáo viên phải giao nhiệm vụ cụ thể cho từng nhóm. Sau các hoạt động, các học sinh có ý thức bảo vệ môi trường, làm các việc thiết thực giúp giữ vệ sinh trường, lớp.
Ví dụ: Trong chủ đề Tháng 1 - Mùa xuân của em, để giúp phong phú hơn quá trình học tập, giáo viên có thể tích hợp 3 bài trong chủ đề, tổ chức thành một buổi HĐTN tại Thảo Cầm Viên với mục đích giúp các em quan sát và trải nghiệm trồng cây thực tế.
2.3. Tổ chức đối thoại giữa GVCN và HS dưới hình thức Diễn đàn
Học sinh lớp 1 chưa đọc thông viết thạo nên không thể tham gia các hoạt động như viết thiệp, gửi thư về “Điều em muốn nói” để chia sẻ cùng giáo viên và các bạn. Vì thế, tôi hay tổ chức thêm Diễn đàn "Lắng nghe tiếng nói trẻ em" như một sân chơi nhỏ tạo cơ hội giúp các em chia sẻ những kỉ niệm, kiến thức thu được qua các hoạt động đã được trải nghiệm theo nội dung của chủ đề đang học. Và đây cũng là cơ hội giúp bản thân tôi nắm bắt được tâm tư, nguyện vọng, suy nghĩ cùng những vấn đề các em quan tâm, từ đó tôi sẽ nghiên cứu từng giải pháp thích hợp để tổ chức các HĐTN đa dạng, phong phú hơn nữa cho các em được học tập, vui chơi và phát triển kĩ năng nói trước cộng đồng, tập thể.
Hình thức diễn đàn này đã được tôi thực hiện trong HĐGD theo chủ đề với bài “Biết ơn thầy cô”. Thông qua diễn đàn, các em được phát triển năng lực ngôn ngữ, tự tin, mạnh dạn trao đổi trước tập thể lớp, được bày tỏ ý kiến, suy nghĩ và mong muốn của mình về thầy cô. Qua đó, tôi hiểu thêm về suy nghĩ, ước muốn của các em để có thể tổ chức các hoạt động theo phương châm “Học đi đôi với hành” giúp các em cảm thấy “Mỗi ngày đến trường là một ngày vui” và cũng giúp bản thân tôi có thêm năng lượng tích cực để cùng đồng hành với các em trong các HĐTN của suốt một năm học.
Ví dụ: Trong HĐGD theo chủ đề với bài “Biết ơn thầy cô”.
2.4. Tăng cường các hoạt động thực hành, sáng tạo, ứng dụng trong thực tiễn cuộc sống
HĐTN không chỉ tiến hành trong các nội dung bài học ở SGK mà còn diễn ra trong các hội thi, các hoạt động do nhà trường hoặc lớp tổ chức…đều giúp các học sinh vừa có thêm kiến thức vừa có thể phát triển năng khiếu nghệ thuật, thẩm mĩ.
Để học sinh thực hiện hiệu quả, giáo viên phải giúp học sinh xây dựng ý tưởng, định hướng cho các hoạt động. Khi tổ chức hoặc tham gia, giáo viên chỉ hướng dẫn học sinh xây dựng nội dung, định hướng cách thực hiện, còn lại học sinh sẽ phối hợp cùng các bạn để thảo luận đưa ra ý tưởng thể hiện được sự sáng tạo, không rập khuôn như mẫu hướng dẫn. Từ đó giúp phát triển năng lực tự chủ và tự học, giải quyết vấn đề sáng tạo cho các em. Ngoài ra, biện pháp này còn giúp cho các em mạnh dạn, tự tin khi tham gia các hoạt động tập thể.
Bên cạnh những biện pháp đã đưa ra, cần có thêm những điều kiện để tổ chức các HĐTN:
- +Xây dựng các kĩ năng mềm cho học sinh.
- +Phối hợp với các bộ phận trong nhà trường và phụ huynh học sinh.
- +Xây dựng được kế hoạch cụ thể rõ ràng cho mọi hoạt động trải nghiệm.
